Виҷаянагара, Ҳиндустон

Агар шумо ҳеҷ гоҳ дар бораи шаҳри гумшудаи Виҷаянагара, Ҳиндустон нашунида бошед, шумо ягона намебошед. Ҳарчанд ин шаҳри як замон ривоҷёфта то ҳол аз ҷониби ҳиндуҳо эҳтиром карда мешавад, аммо аксарияти ҷаҳон ҳеҷ гоҳ вуҷуд надоштанд. Он чизе, ки аз асрҳои 14 то 16 як маркази шаҳр буд, ҳоло як макони таърихие мебошад, ки бо зебоӣ, ҳунарҳои муфассал ва иншооти боҳашамат ба ҳам мепайвандад, ки то ҳол бидуни таҷдид ва такягоҳҳо боқӣ мондааст. Ин муқаддастарин макон як вақтҳо маркази бузургтарин империяи ҷануби Ҳиндустон буд ва харобаҳои дар паси худ гузошташуда ба мисли худи шаҳр як вақтҳо аҷибанд.Империяи Виҷаянагара аз соли 1336 дар Декан, дар нимҷазира ва ҷануби Ҳиндустон ҷойгир буд. Он аз ҷониби Ҳарихара, ки бо номи Ҳакка маъруф аст ва бародараш Букка Рая таъсис ёфтааст. Он аз номи пойтахти худ (ҳоло харобшуда) Виҷаянагара, дар Карнатакаи муосири Ҳиндустон номгузорӣ шудааст. Он тақрибан аз соли 1336 то шояд тақрибан 1660 давом кард, гарчанде ки дар тӯли садаи гузаштаи худ ба далели шикасти густарда ва фалокатбор аз дасти иттифоқи султонҳо дар таназзули суст қарор дошт ва пойтахт гирифта ва бераҳмона хароб ва ғорат карда шуд.Дар ду асри минбаъда, империяи Виҷаянагар дар тамоми ҷануби Ҳиндустон бартарӣ дошт ва эҳтимолан аз ҳар қудрати дигар дар нимҷазираи Ҳиндустон қавитар буд. Империя дар он давра ҳамчун як қалъа бар зидди ҳамлаи султонҳои туркҳои дашти Ҳинду Ганг хизмат мекард; ва бо панч султонати Деккон, ки дар Деккан дар шимоли он чойгир шуда буданд, дар ракобат ва зиддияти доимй монданд. Он як қудрати заминӣ боқӣ монд. Тақрибан дар соли 1510, Гоа, ки зери ҳукмронии Султон Биҷапур буд, аз ҷониби португалҳо забт карда шуд, эҳтимол бо ризоият ё розигии Виҷаянагара. Тичорати байни Португалия ва Вижайанагара барои хар ду тараф ахамияти калон пайдо кард. Империя одатан дар давраи ҳукмронии Кришна Дева Рая ба авҷи худ расидааст. Кришна дар шарки Деккан территорияхоеро, ки пештар ба Орисса тааллук доштанд, забт кард ё худ тобеъ кард. Бисёре аз ёдгориҳои бузурги империя ба замони ӯ тааллуқ доранд. Дар байни онҳо маъбади Ҳазара Рама, маъбади Кришна ва бути Угра Нарасимха, ҳама дар Виҷаянагара ҳастанд. Дар соли 1530 Ачюта Рая паси ӯ шуд. Соли 1542 Ачютаро Сада Сива Рая иваз кард. Аммо қудрати воқеӣ дар дасти Рама (аз сулолаи сеюм) буд, ки ба назар чунин менамояд, ки султонҳои Декканро беасос таҳрик медиҳанд, то ки онҳо дар ниҳоят бар зидди ӯ иттифоқ карданд. Дар соли 1565, дар ҷанги Таликота, артиши Виҷаянагара аз ҷониби иттифоқи султонҳои Деккан торумор карда шуд. Рама Райа дар ҷанги Талликот кушта шуд ва сари ӯ (сари ҳақиқӣ) ҳамасола бо равған ва пигментҳои сурх пӯшонидашуда то соли 1829 дар назди Маҳомедони парҳезгори Аҳмуднуггур намоиш дода мешуд. Бо ҳамин охирин салтанати муҳими ҳиндуҳо дар Декан ба поён расид. Тирумала Рая ягона наҷотёфтаи Виҷаянагарро бо ганҷ дар пушти 550 фил ба Пенуконда тарк кард.Виҷаянагара имрӯз аз ҷониби бисёриҳо, махсусан дар иёлати Андхра-Прадеш, як давраи тиллоии фарҳанг ва омӯзиш ҳисобида мешавад.