Altilia - Saepinum

Σε μια επιστολή της 14ης Μαρτίου 1846, η Αλτίλια-Σαεπίνουμ αναφέρεται με τους εξής όρους: "Όλη η ύπαιθρος είναι ακόμα άθικτη, όλες οι πύλες της πόλης, μία από αυτές έχει ακόμα ολόκληρη την αψίδα της... Το θέατρο στην Αλτίλια είναι καλά διατηρημένο, ο κεντρικός δρόμος είναι ακόμα στρωμένος με τεράστιες πέτρες, είναι πλήρης, υπάρχουν πολλοί σωροί από πέτρες από τις οποίες είναι αναγνωρίσιμο ότι προέρχονται από κτίρια και ναούς, και ό,τι άλλο υπάρχει στο έδαφος είναι απερίγραπτο! Μπάζα και επιγραφές είναι διάσπαρτα παντού... όπως παντού υπάρχουν στήλες. Αυτό είναι ένα μοναδικό μέρος!".

Ευτυχώς, η Altilia εξακολουθεί να είναι ένα μοναδικό μέρος στο Molise και ελάχιστα έχουν αλλάξει από τότε που την είδε ο Theodor Mommsen, ο συγγραφέας της επιστολής. Μια μικρή ρωμαϊκή πόλη, χτισμένη τα πρώτα χρόνια του 1ου αιώνα μ.Χ., που διατηρείται τέλεια, αν και δεν έχει ανασκαφεί πλήρως. Η πόλη διατήρησε, στα μάτια του μεγαλύτερου κλασικιστή του 19ου αιώνα, τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός τόπου ερειπίων, τόσο αγαπητού στη ρομαντική νοοτροπία της εποχής, ενός τόπου όπου το παρόν έδωσε τη θέση του στο αρχαίο, όπου οι αγροτικές κατοικίες, που είχαν χτιστεί μόλις έναν αιώνα νωρίτερα κατά μήκος του decumanus και στην cavea του θεάτρου, στηρίζονταν χάρη στις πέτρες που είχαν επεξεργαστεί οι Ρωμαίοι. Η πόλη, που αποτελούσε πάντοτε τόπο διέλευσης, χτίστηκε κατάντη ενός σαμνιτικού φρουρίου που ήδη φύλαγε τη διαδρομή των προβάτων από το Πεσκασερόλι στο Αμπρούτσο προς την Καντέλα στην Απουλία. Τα τείχη και οι πύργοι της πόλης, που χτίστηκαν από τους υιοθετημένους γιους του Αυγούστου, τον Τιβέριο και τον Δρούσο, περικλείουν μια τετράγωνη έκταση περίπου 12 εκταρίων, που αποτελείται από την καρδιά της δημόσιας ζωής: το φόρουμ, τα ερείπια της βασιλικής, το δικαστήριο, το comitium, την curia, το ναό και μια αίθουσα για την αυτοκρατορική λατρεία. Αλλά η γοητεία της πόλης περικλείεται από τα σημάδια της καθημερινής ζωής του παρελθόντος: τα σιντριβάνια, η fullonica (μισό ανάμεσα σε πλυντήριο και στεγνοκαθαριστήριο), το macellum (αγορά κρέατος και ψαριών), τα λουτρά, το θέατρο, τα καταστήματα και οι κατοικίες. Μπαίνοντας από την πύλη Bovianum, τη μόνη που διατηρεί ακόμη τη μνημειακή της συσκευή, με τους δύο Γερμανούς φυλακισμένους αλυσοδεμένους, περπατάει κανείς κατά μήκος του decumanus, που είναι ακόμη εξοπλισμένος με υπερυψωμένα πεζοδρόμια για να μη βρέχει τα πόδια του, όπως στην Πομπηία, και φτάνει στην πλατεία forum, απ' όπου μπορεί να περιμένει, τα καλοκαιρινά απογεύματα, να περάσουν οι αγελάδες, όπως σε μια νέα μετακίνηση, καθώς φεύγουν από την πόλη αφού βόσκουν στα λιβάδια που καλύπτουν τις μη ανασκαμμένες περιοχές.

Της ρωμαϊκής πόλης προηγείται ένα οχυρωμένο κέντρο της Σαμνιτικής περιόδου, το οποίο βρίσκεται στο βουνό πίσω της, γνωστό ως "Terravecchia", που κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους το 293 π.Χ., κατά τη διάρκεια του τρίτου Σαμνιτικού πολέμου, και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε από τον πληθυσμό, ο οποίος μετακινήθηκε προς τα κάτω στην κοιλάδα. Επέλεξε ένα μέρος που αποτελούσε σημείο συνάντησης δύο οδικών αξόνων που έγιναν το decumanus και το cardo maximus της πόλης: το μονοπάτι των προβάτων Pescasseroli-Candela και το εγκάρσιο μονοπάτι που κατεβαίνει από το Matese και συνεχίζει προς τους λόφους της πεδιάδας Tammaro. Το κέντρο οργανώθηκε για πρώτη φορά τον 2ο αιώνα π.Χ. και γνώρισε την ακμή του την εποχή του Αυγούστου, όταν χτίστηκαν ή ανακαινίστηκαν τα σημαντικότερα κτίρια της πόλης (από το φόρουμ μέχρι τη βασιλική, από το macellum μέχρι τα λουτρά). Η πολεοδομική διάταξη παρέμεινε ζωτικής σημασίας τουλάχιστον μέχρι τον 4ο-5ο αιώνα μ.Χ., όταν καταγράφηκε μια νέα οικοδομική ζύμωση, πιθανότατα μετά τον σεισμό του 346 μ.Χ. που έπληξε το Sannio και την Καμπανία. Την περίοδο αυτή ακολούθησε μια έντονη οικονομική και δημογραφική κρίση, η οποία επιδεινώθηκε από την καταστροφή του ελληνογοτθικού πολέμου (535-553 μ.Χ.), που αντανακλάται στην εγκατάλειψη και την κατάρρευση των σημαντικότερων κτιρίων του κέντρου, στη συρρίκνωση της κατοικημένης περιοχής, στη συσσώρευση των λιθόστρωτων της Αγοράς και στην ταφική χρήση ορισμένων περιοχών στις παρυφές της. Το 667 μ.Χ. έγινε η παραχώρηση ολόκληρης της πεδιάδας σε μια αποικία Βουλγάρων από τους Λομβαρδούς δούκες του Μπενεβέντο και η επανάληψη της γεωργίας από τους Βενεδικτίνους του μοναστηριού της Αγίας Σοφίας στο Μπενεβέντο. Η ανάκαμψη διήρκεσε μέχρι τα μέσα του 9ου αιώνα μ.Χ., όταν η περιοχή απειλήθηκε από τις επιδρομές των Σαρακηνών και ο πληθυσμός μετακινήθηκε προς τις κορυφές που περιβάλλουν την πεδιάδα, αναζητώντας ασφαλέστερα μέρη, με αποτέλεσμα την επακόλουθη εμφάνιση των κάστρων. Ο πληθυσμός του ρωμαϊκού Σεπίνο μεταφέρθηκε έτσι στο Castellum Sepini, το σημερινό Σεπίνο, που βρίσκεται στα βουνά, σε ένα ασφαλέστερο και πιο αμυντικό μέρος. Η κατάσταση παρέμεινε αμετάβλητη μέχρι την άφιξη των Νορμανδών, στο πρώτο μισό του 11ου αιώνα μ.Χ., όταν η περιοχή του Sepino, μαζί με εκείνη του Campobasso, έγινε ένα από τα βαρονία της κομητείας του Molise.