Cattolica ze Stilo

Stoi na zboczach Monte Consolino; fasady kościoła, który ma kształt mniej więcej kwadratu o długości boku około siedmiu metrów, pokryte są pasami czerwonych cegieł glinianych, przekładanych w spoinach zaprawą. Na lewo od drzwi wejściowych, a na samym końcu ściany frontowej, widać pozostawioną w takim stanie, w jakim została znaleziona, już w 1914 roku, wnękę, która prawdopodobnie była grobowcem, gdyż rządzący Kościołem katolickim wieczysty wikariusz domagał się jus sepulturae także we wspomnianym Kościele, ale - pamiętajmy - także na całym terytorium będącym królewską własnością państwową, a więc częścią universitas.Nad Kościołem góruje pięć cylindrycznych kopuł pokrytych dachówkami ułożonymi w kształt rombu i przełamanych w środku podobnymi cegłami, ułożonymi na wzór "piły zębatej", dla przełamania chłodu leżącej pod nimi kubicznej bryły. Dach i kopuły pokryte są czerwono-żółtą dachówką, przy czym należy zauważyć, że kopuły były kiedyś pokryte blachą ołowianą. Zniknęły również marmurowe stopnie drzwi wejściowych, wyrzeźbione z pozostałości klasycznych kolumn lub pochodzące z tego samego wieku co kościół.W każdej z dwóch przednich kopuł, ustawionych nieco niżej niż tylne, otwierają się dwa małe, jednokwaterowe okna; w tylnej tylko jedno. Kopuła środkowa, o większej średnicy i położona wyżej niż kopuły obwodowe, ma cztery małe okna z dwoma otworami (okna słupowe) podzielone surowymi małymi kolumnami. Na prawo od kościoła, dla wchodzących, znajdują się absydy, spoczywające na kamiennej podstawie muru; na lewo dobrze zarysowany mur, niemal chroniący świątynię. Drzwi wejściowe zwieńczone są drewnianym architrawem, spoczywającym na ościeżach. Nad architrawem znajduje się okrągły łuk obramowany wcięciami z terakotowych cegieł. Bezpośrednio na cegle lewego ościeża znajduje się napis wyryty greckimi literami (być może jest to nazwisko jednego z budowniczych lub wskazanie na wgłębienie). Wewnątrz, z kwadratowej posadzki z czerwonej gliny wyrastają cztery kolumny, dwie z cipoliny, jedna z lunonu i jedna z granitu, podtrzymujące sklepienia sufitu; dzielą one wnętrze na dziewięć równych kwadratów, wyłączając wnękę trzech absyd.Na trzonie pierwszej kolumny po prawej stronie wyrzeźbiony jest krzyż, otoczony napisem w języku greckim, który w tłumaczeniu brzmi: "Bóg Pan ukazał się nam", werset zaczerpnięty z psalmu upamiętniającego Epifanię lub Objawienie. Pozostałe trzy kolumny mają inną formę: pierwsza z lewej (na trzonie której wyryte są ślady napisów w języku arabskim) stoi na odwróconym kapitale korynckim, podczas gdy ta dalej spoczywa na kapitale doryckim. Uważa się, że te cztery kolumny pochodzą z różnych starożytnych pomników, które kiedyś istniały na terytorium Kaulonitów i zostały przyniesione do dzisiejszego mieszkania, według ciekawej legendy, przez "cztery młode miejscowe kobiety, które podczas stromego wejścia na górę kręciły się cicho, śpiewając, prawie nie czując swoich ciężkich uderzeń". Z trzech absyd (prothesys, bema i diakonikon), znajdujących się na wschód od kościoła, środkowa otrzymała mały ołtarz. Przed drzwiami wejściowymi, na północnej ścianie, widoczny jest duży otwór, być może również starożytny grobowiec lub bardziej prawdopodobne, starożytne wejście mnichów, którzy zamieszkiwali pustelnicze jaskinie na grzbiecie góry za kościołem. Wyjątkową wartość mają freski, które Kościół katolicki zachowuje. To z pewnością Paolo Orsi, archeolog z Trydentu, stwierdził, po przeprowadzeniu swoich kompetentnych badań terenowych, że "mały kościółek był pierwotnie pokryty tynkiem ogólnym z częściową dekoracją, ograniczoną do absydy, dużych obrazów świętych; ale nie posiadał on rozległej, złożonej i organicznej dekoracji, ograniczającej się do kilku paneli, do których w późniejszych czasach dodano inne.Ponad pół wieku po tych wnioskach, potwierdzając słuszność słów znanego archeologa, doskonała restauracja zakończona w 1981 roku przyniosła owoce w postaci odkryć. Na przestrzeni wieków okazało się więc między innymi, że na ściany świątyni nałożono nie mniej niż pięć warstw fresków, charakterystycznych dla różnych okresów, ale wszystkie wykazujące wysoką wartość artystyczną.Ściana zachodnia przedstawia wizerunek Dziewicy siedzącej na tronie i owiniętej w duży niebieski płaszcz ozdobiony liliami. Dalej na lewo od niego znajduje się pełna wdzięku postać Anioła Zwiastowania, fresk częściowo zrekonstruowany w części twarzy i skrzydeł. Całkowicie odkopana jest ikona przedstawiająca "Dormitio Virginis" z XIV lub XV wieku, która stoi w centrum tej samej ściany. Jednak to na absydzie zachowały się najlepsze freski. Na filarze ściany środkowej absydy znajduje się przedstawienie świętego, być może św. Mikołaja; po lewej stronie tej samej absydy znajduje się surowy wizerunek św. Bazylego, z długą brodą, ubranego w szaty pontyfikalne; a po prawej stronie najbogatsza postać w całej świątyni: Św. Jan Chryzostom. Ze zdziwionym wyrazem twarzy, jego szyję otacza czteroramienna chusta z dużymi czarnymi krzyżami, a on sam okryty jest długą białą surdutą. Uderzający wizerunek św. Jana Poprzednika zdobi apsydę w południe. Owinięty w duży płaszcz, w lewej ręce zamkniętej klamrami trzyma ozdobną księgę, a prawą ręką błogosławi. W absydzie północnej znajduje się wizerunek Świętej o białej twarzy, której czoło otacza królewski diadem, owiniętej w czerwoną tunikę przykrytą białym płaszczem.Na innej części tynku znajduje się również fresk z inskrypcją w gotyckich znakach, pochodzący prawdopodobnie z XIV wieku. Wreszcie w centralnej absydzie ze sklepienia kolebkowego wyłania się postać Chrystusa, pośród okrągłych ornamentów z podobizną Apostołów i znów pomiędzy czterema serafinami z wyciągniętymi skrzydłami, błogosławiącymi w trakcie wstępowania do nieba.