Top of the World
Obecna katedra została zbudowana między 11 a 13 wiekiem na pozostałościach wcześniejszego kościoła wczesnochrześcijańskiego, który z kolei został wzniesiony na pozostałościach starożytnej rzymskiej świątyni poświęconej Herkulesowi Acheruntinusowi.W 1281 roku kościół został częściowo przebudowany w formach romańsko-gotyckich, z peribolosem z trzema rozchodzącymi się absydami, jak w innych kościołach w południowych i środkowych Włoszech i fasadą z trzema portalami.W 1456 roku romańska katedra została poważnie uszkodzona przez trzęsienie ziemi; ponadto, z powodu długiej serii nieobecnych arcybiskupów, budynek popadł w stan zaniedbania.Dopiero w 1524 roku, na polecenie hrabiów Ferrillo z Acerenzy, rozpoczęto całkowitą renowację kościoła. Do fasady dodano dwie kwadratowe dzwonnice, które pokryto ścianą z małymi przeciągami, jeden przy prawym portalu, drugi przy lewym, który jednak zaginął. W tym samym roku dokonano rekonsekracji krypty. W 1555 r. mistrz Pietro di Muro Lucano przebudował prawą dzwonnicę w stylu renesansowym, o czym świadczy napis na wieży: "Ioannes Michael Saracenus SS R E Presb. Card. Archiep. Acherentin. erexit. MDLV", a pod pierwszym oknem lancetowym czytelne do dziś imię mistrza Pietra z Muro Lucano.Po trzęsieniu ziemi w 1921 roku kopuła dzwonnicy została zastąpiona tarasem, natomiast w 1934 roku odbudowano kopułę katedry, ponieważ trzęsienie ziemi w 1930 roku poważnie uszkodziło pierwotną cylindryczną kopułę. Podczas tej samej renowacji usunięto z wnętrza barokowe dodatki.W 1954 roku papież Pius XII podniósł katedrę do godności bazyliki mniejszej.Katedra o długości 69 m i szerokości 23 m ma kształt krzyża łacińskiego z nawą główną i dwiema nawami bocznymi podzielonymi 10 filarami, ze stropem kratownicowym; przy wejściu po prawej stronie znajdują się drzwi do dzwonnicy z kamiennymi, spiralnymi schodami, które łączą się z chórem znajdującym się nad wejściem na pierwszym poziomie; idąc prawą nawą zauważa się drzwi do zakrystii, następnie wchodzi się do transeptu, na którego końcach znajdują się dwie półokrągłe kaplice.W tej po prawej stronie, o dużej wartości historycznej i artystycznej znajduje się wielki poliptyk, dzieło Antonio Stabile z 1583 roku; przedstawia on Matkę Bożą Różańcową ze św. Tomaszem z Akwinu oraz 15 historii z życia Dziewicy i Jezusa; wokół centralnego obrazu znajduje się 15 paneli przedstawiających 15 tajemnic różańcowych oraz dwie skręcone kolumny ze złoconego drewna podtrzymujące tympanon, w którym znajduje się Trójca Święta nieznanego autora. Znajduje się tu również chrzcielnica, ze spiralną kolumną falistą pod monolityczną niecką z profidianu z XI wieku.W lewym ołtarzu transeptu znajduje się Pieta Antonia Stabilego z 1570 roku wewnątrz bogatego marmurowego łuku, prawdopodobnie autorstwa Pietro di Muro Lucano, oraz drugi obraz w lunecie przedstawiający Ostatnią Wieczerzę nieznanego autora. W tym samym ramieniu ponownie zamontowano barokowy ołtarz prezbiterium.Prezbiterium, wyniesione ponad poziom posadzki bazyliki, ma wokół chóru peribolos, na który wychodzą trzy promieniste kaplice. Na ścianach peryboli znajdują się sześcienne kapitele i trzy częściowo faliste kolumny z antycznych zabytków oraz freski z XVI wieku: rozpoznać można Madonnę z Dzieciątkiem oraz postacie świętych, m.in. św. Franciszka z Asyżu, św. Jerome'a w ościeżach nisz i św. Piotra z epigonem.Trzy romańskie kaplice ze sklepieniami krzyżowymi poświęcone są: pierwsza św. Michałowi Archaniołowi, z bogatą dekoracją barokową, XVII-wieczną figurą Archanioła i drewnianą figurą św. Rocha, elegancką balustradą autorstwa Antoniego Ludovica Antinoriego z 1754 r., a w ołtarzu dwie drewniane figury pod szklanymi dzwonami; Mariana, z relikwiami świętego i pozłacaną drewnianą figurą z 1613 r.; trzeci - św. Canio, z barokowym ołtarzem i drewnianym popiersiem świętego z XVII w., zamykającym kamienne z VIII w.Poniżej prezbiterium znajduje się krypta, czyli kaplica Ferrillo, poświęcona w 1524 roku, ważne świadectwo renesansu, przebudowana na wzór bardziej znanej krypty Succorpo di San Gennaro w katedrze w Neapolu, przez Tommaso Malvito z Como. Krypta składa się z kwadratowej przestrzeni, w której cztery centralne kolumny z wysokimi zdobionymi pulwinami podtrzymują dziewięcioprzęsłowe niskie sklepienie krzyżowe.Naprzeciwko wejścia znajduje się mały ołtarz zwieńczony niszą zawierającą grobowiec rodziny Ferrillo przypisywany Francesco da Milano, z portretami Giacomo Alfonso Ferrillo i Marii Balsa. Ściany pokryte są u dołu niedawno odnowionymi freskami autorstwa Giovanniego Todisco z Abrioli, przedstawiającymi św. Andrzeja, św. Jerome'a, Adorację Magów i wreszcie Niewiasty z Apokalipsy, a u góry mają pilastry z falistym zakończeniem. Na sklepieniu znajdują się freski autorstwa Giovanniego Todisco z Abrioli przedstawiające Apostołów, czterech Ewangelistów, a w rondach św. Franciszka, św. Antoniego, św. Bonawenturę i św. Dominika nisko i wysoko. Na lewo od wejścia znajduje się stuła zawierająca relief z czterema rybami. Krypta i sama katedra bardzo przypominają templariuszy.W tym majestatycznym kościele, będącym siedzibą arcybiskupią od 1059 r., czyli od roku, w którym Sobór w Melfi usankcjonował sojusz między papiestwem a Normanami z Południa, znajduje się wiele interesujących elementów: brak krzyża i obecność w jego miejscu popiersia Juliana Apostaty, prześladowcy chrześcijan; zabarykadowane okno w krypcie przez około 500 lat otoczone pogańskimi symbolami; fasada obsypana krzyżami templariuszy i rzeźbami dwóch małp spółkujących z dwiema kobietami, symbol grzechu pozostawiony na zewnątrz kościoła;
