Katedra w Speyer, bazylika z czterema wieżami i dwiema kopułami, ufundowana została przez Konrada II w 1030 roku i przebudowana pod koniec XI wieku. Jest ona jednym z najważniejszych zabytków romańskich z czasów Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Katedra była miejscem pochówku cesarzy niemieckich przez prawie 300 lat. Katedra w Speyer jest historycznie, artystycznie i architektonicznie jednym z najbardziej znaczących przykładów architektury romańskiej w Europie. Jest, ze względu na swoje proporcje, największy, a ze względu na historię, z którą jest związany, najważniejszy.
Katedra jest wyrazem i autoportretem obfitości władzy cesarskiej w okresie salezjańskim (1024 - 1125) i została zbudowana w świadomej konkurencji do opactwa w Cluny jako budynku reprezentującego opozycję papieską.
Michała z Hildesheim i doprowadza do perfekcji typ planu, który został przyjęty ogólnie w całej Nadrenii. Plan ten charakteryzuje się równowagą bloków wschodniego i zachodniego oraz symetrycznym i pojedynczym umieszczeniem wież, które obramowują bryłę tworzoną przez nawę i transept. Za czasów Henryka IV podjęto się renowacji i rozbudowy. Katedra w Speyer jest pierwszym znanym obiektem, który został zbudowany z galerią otaczającą cały budynek. System arkad dodany podczas tych renowacji był również pierwszym w historii architektury.
Swoimi rozmiarami i bogactwem rzeźb, niektórych stworzonych przez włoskich rzeźbiarzy, wyróżnia się wśród wszystkich współczesnych i późniejszych kościołów romańskich w Niemczech i wywarła głęboki wpływ na wzór ich planów i sklepień. Dziś - po zniszczeniu opactwa w Cluny - katedra w Speyer jest największym kościołem romańskim na świecie. Również jej krypta, konsekrowana w 1041 roku, jest największą salą epoki romańskiej. W jej krypcie spoczęło nie mniej niż ośmiu średniowiecznych cesarzy i królów Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego od Konrada II do Albrechta z Habsburga w 1309 roku. W 1689 roku katedra została poważnie uszkodzona przez pożar. Odbudowa zachodnich przęseł nawy w latach 1772-1778, jako niemal archeologicznie dokładnej kopii pierwotnej konstrukcji, może być uznana za jedno z pierwszych wielkich osiągnięć konserwacji zabytków w Europie. Natomiast przebudowane w latach 1854-1858 przez Heinricha Hübscha na starych fundamentach skrzydło zachodnie jest świadectwem romantycznej interpretacji średniowiecza i jako takie stanowi samodzielne osiągnięcie XIX wieku. Na zlecenie bawarskiego króla Ludwiga I. wnętrze zostało w latach 1846-1853 wymalowane przez szkołę Johannesa Schraudolpha i Josefa Schwarzmanna w późnym stylu nazaretańskim.