Openbare bibliotheek Gambalunga

De burgerlijke bibliotheek Gambalunga in Rimini werd geopend in 1619, op een legaat van Alessandro Gambalunga in het palazzo met dezelfde naam, waar het nog steeds is gevestigd, in het centrum van Rimini. Het paleis werd in het begin van de 17e eeuw gebouwd door Alessandro Gambalunga. De oorspronkelijke kern bestaat uit de bibliotheek van Gambalunga, die hij in 1617 via een legaat in zijn testament aan de gemeente Rimini schonk voor openbaar gebruik. Aanvankelijk gevestigd in de ruimtes op de begane grond, waar nu de Gemeentelijke Film Bibliotheek staat, werd het begin jaren zeventig verplaatst naar de eerste verdieping, ooit de woning van de oprichter en zijn erfgenamen.

In 1610 legde hij de eerste steen van het familiepaleis, dat in 1614 werd voltooid en hem zeventigduizend scudi kostte, terwijl de bibliotheek, die qua omvang en waarde geen vergelijkbaar lokaal precedent kent, niet alleen de belangen diende van een gecultiveerd en intellectueel nieuwsgierig man, maar ook bedoeld leek voor collectief gebruik: Juridische teksten - Gambalunga's disciplinaire, zo niet professionele, specialisatie - worden namelijk geflankeerd door Griekse en Latijnse klassieken (met een bijzondere voorliefde voor Cicero), goede Italiaanse auteurs van Dante tot Tasso, oude en moderne geschiedschrijvers, reizigersverslagen, verhandelingen over grammatica, poëtica en retoriek, handboeken over theologie en devotie, en wetenschappelijke geschriften, vooral over geneeskunde en astronomie. Alessandro Gambalunga stierf op 12 augustus 1619. Alessandro Gambalunga's laatste gedachte en uiterste zorg ging uit naar de bibliotheek, aan wiens lot hij waarschijnlijk het voortbestaan verbond van een "familienaam of geslacht" die, na in een paar generaties verticaal te zijn gestegen, even snel dreigde uit te sterven bij gebrek aan directe erfgenamen. Krachtens het testament erfde de gemeente Rimini in de tweede helft van de 19e eeuw ook het prachtige paleis Gambalunga. In 1620 vermeldde de inventaris van de bibliotheek 1438 volumes en ongeveer 2000 werken, en het manuscript, Ovidius' 'Metamorfosen

Vandaag bestaat het rijke bibliografische, iconografische en documentaire erfgoed van de bibliotheek uit 293879 boeken, waarvan 60.000 antieke, 384 incunabelen, 5.000 zestiende-eeuwse uitgaven, 16.605 boeken en audiovisuele werken van de filmbibliotheek, 7.144 gravures en tekeningen, meer dan een miljoen fotografische beelden op diverse dragers, alsmede diverse collecties en documentaire fondsen, en is daarmee de belangrijkste bewaarplaats van het culturele erfgoed van de gemeenschap. Het fotoarchief, dat in 1974 als een speciale afdeling van de Bibliotheek werd opgericht, biedt de openbare en particuliere herinneringen van de stad in de vorm van iconografische documenten voor raadpleging door het publiek. De antieke gedrukte collecties bevinden zich voornamelijk in de vier antieke zalen, waarvan de eerste drie in de eerste helft van de 17e eeuw zijn ingericht door bibliothecaris Moretti met strenge planken van notenhout, de vierde in het midden van de 18e eeuw met planken in elegante Venetiaanse stijl, ontworpen door de schilder Giovan Battista Costa. Hier kan men de karakteristieke bindingen van Gambalunga bewonderen, die door Gambalunga zelf zijn aangenomen en door latere bibliothecarissen zijn overgenomen tot ongeveer het midden van de 18e eeuw. In wit perkament of groen geverfd, in bruin kalfsleer of rood marokijn, zijn ze versierd met gouden en blindgestempelde filets en dragen ze in het midden van de platen het wapen (een naakt been doorsneden door een schuine band, waarop een komeet en een maansikkel schijnen) en de naam van de stichter. De Biblioteca Civica Gambalunga, is opgenomen onder de mooiste bibliotheken ter wereld, in de bundel van uitgeverij Taschen, met foto's van Massimo Listri: The world's best beautiful libraries, 2018.

In 2019, ter gelegenheid van de 400e verjaardag van de stichting van de bibliotheek, werd de schenking door de semioloog Paolo Fabbri van een collectie oude boeken die toebehoorde aan zijn moeder Tina Mirti aan de bibliotheek toegevoegd, een gebaar dat past in de traditie van de in 1619 opgerichte instelling. Er zijn ongeveer vijftig teksten, waaronder filosofische werken zoals De zoektocht naar de waarheid van Malebranche, klassieke teksten van Cicero, Seneca, Tacitus, Theophrastus, teksten in versvorm, waaronder een prachtige Orlando Furioso, en religieuze teksten (Augustinus, devotionele handboeken). Maar ook achttiende-eeuwse verhandelingen over het kanaliseren van rivieren of de constructie van wiskundige instrumenten, en zelfs een Essai sur l'histoire naturelle due Polype insecte: een klein boekje met wetenschappelijke tekeningen, een voorbeeld van de wetenschappelijke accuratesse van de achttiende eeuw, het tijdperk van de Verlichting.