Top of the World
Özellikle 5. yüzyılda ünlü Eleatik felsefe okulunun kurucuları Parmenides ve Zeno'nun figürleriyle tanınan şehir, Helenistik çağda ve Roma çağının büyük bir bölümünde (MÖ 4. yüzyılın sonları. - MS 5. yüzyılda adı Velia olarak değiştirilmiştir. Orta Çağ'da yerleşim, bir kalenin inşa edildiği Akropolis'e çekilmiştir. Antik kentin mimari yapıları, arkeoloji ve doğanın muhteşem bir kombinasyonunu oluşturan Akdeniz çalılıkları ve yemyeşil zeytinliklerden oluşan geniş bir alana daldırılmıştır.Eğitim panolarıyla donatılmış tur güzergâhı, binaların çoğunun Helenistik ve Roma dönemlerine ait olduğu aşağı şehirden başlamaktadır. Giriş yolu, M.Ö. 6. yüzyıl gibi erken bir tarihte inşa edilen ve bugünkü görünümünü ancak M.Ö. 4. yüzyılın sonunda Lucanialıların ilerleyişini kontrol altına almak için yaklaşık 30 kulenin inşa edilmesiyle kazanan 5 km uzunluğundaki kasaba duvarı boyunca uzanmaktadır. Surların önünde imparatorluk çağından (M.S. 1.-2. yüzyıl) kalma bir nekropol yer almakta olup, içinde çeşitli gömülerin toplandığı bireysel gömüler ve cenaze muhafazaları görülebilmektedir. Kente asıl giriş, iki inşaat evresinin ayırt edilebildiği dörtgen bir kule tarafından korunan Güney Marina Kapısı'ndan sağlanmaktadır: M.Ö. 5. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen ilki, alt kısma yerleştirilen paralel yüzlü kumtaşı bloklarla tanınabilir, ikincisi ise M.Ö. 3. yüzyıla tarihlenebilir ve bunun için konglomera bloklar kullanılmıştır. Via di Porta Marina boyunca yürürken, sağ tarafta Augustus Çağı'na tarihlenebilecek üç kollu bir kriptoportikustan oluşan bir kamu binası görülebilir (M.Ö. 31. - M.S. 2. yüzyıldaki rekonstrüksiyonlarla birlikte, yerel doktorlara ve imparatorluk ailesinin portre başkanlarına adanmış çok sayıda herm ve heykelin keşfi göz önüne alındığında, bir gymnasium, bir tıp okulu veya imparatorluk kültünün bir sacellumu olarak çeşitli şekillerde yorumlanmıştır. Porta Marina'nın solundaki blok ise konut ve ticari bir karaktere sahiptir ve imparatorluk çağından kalma, su toplamak için bir leğen bulunan ve diğer odaların açıldığı merkezi bir odadan oluşan en az dört evden oluşmaktadır. Sağa dönerek Masseria Cobellis'e doğru devam ediyoruz; burada imparatorluk çağının ortalarından kalma, iki katlı ve dikkatli bir simetri arayışıyla karakterize edilen, kamusal karakterli rafine bir bina gün ışığına çıkmıştır. Aslında binanın orta ekseni boyunca bir nymphaeum ve tuğla merdivenlerle çevrili ve kısmen korunmuş mermer plakalarla kaplı bir havuz vardı.Porta Marina'ya doğru dönüldüğünde, Helenistik ve geç imparatorluk dönemlerine ait iki blok geçilir ve Helenistik döneme ait, muhtemelen Hermes'e adanmış Kutsal Kuyu'ya varılır. (eta - rho) harfleri kayalık bir çıkıntıya kazınmıştır. Via di Porta Rosa boyunca yürürken, calidarium'un birkaç odasının ve frigidarium salonunun görülebildiği, hayvanları ve deniz canavarlarını tasvir eden siyah ve beyaz çinilerle muhteşem bir mozaikle süslenmiş Terme Adrianee'yi (M.S. 2. yüzyıl) ziyaret edebiliriz. Yamaçtan sağa doğru devam ettiğimizde, son zamanlarda tıp ve şifa tanrısı Asklepios'a adanmış bir kutsal alan olarak yorumlanan, en az üç seviyeye yayılmış, alt kısmı büyük bir dikdörtgen gövdeye sahip, üç tarafı bir portiko ile çevrili ve girişinde bir çeşme ile süslenmiş agora olarak adlandırılan yapıyı buluyoruz. M.Ö. 2. yüzyıla tarihlenen kamu binası, daha yukarıda bulduğumuz Hyele kaynağından gelen suyu kullanıyordu; burada Helenistik dönemde, buhar iletim sistemlerinin görülebildiği ısıtılmış bir oda, sıcak banyo için büyük bir dikdörtgen havuz ve oturur pozisyonda bireysel banyo için tasarlanmış küçük pişmiş toprak küvetler için bir oda bulunan bir termal kompleks inşa edilmiştir. Porta Rosa yolu, keşfedilmemiş Güney Mahallesi'ne geçişi sağlayan büyük bir geçide ulaşır. Kendimizi 1960'larda Mario Napoli'nin Yunanlıların kemer kullanımının muhteşem bir örneği olan Porta Rosa'yı bulduğu gerçek bir yapay geçitte buluyoruz. Akropolis'e doğru tırmanırken, bir yol boyunca sıralanmış konut kalıntılarının görülebildiği, 5. yüzyılda kamu, sivil ve dini binaların inşasına izin vermek için terk edilmiş ve yok edilmiş en eski Velia yerleşimini (M.Ö. 6. yüzyıl) buluyoruz. Bunlardan akropolde, Roma döneminde daha eski bir tiyatronun kalıntıları üzerine inşa edilen bir tiyatro, tarihi ve hangi tanrıya adandığı bilinmeyen bir tapınak ve dini ihtiyaçlara hizmet eden önü revaklı bir bina kısmen korunmuştur. Akropolün binaları Orta Çağ'da bir kale inşa edildiğinde hasar görmüştür. Angevin Kulesi, duvar kalıntıları ve iki kilise, Palatine Şapeli ve Santa Maria Kilisesi bu dönemden kalmadır. Akropolden başlayarak, tepenin sırtı boyunca, Helenistik dönemden kalma binaların bulunduğu küçük kutsal alanları ve eşzamanlı şehir surlarının bölümlerini ziyaret etmenize olanak tanıyan çağrıştırıcı bir güzergah izlemek mümkündür.
