Teatr Olimpijski lub Antyczny

eatr rzadkiej urody, pierwszy przykład stabilnego teatru w Europie, ma pierwszorzędne znaczenie w sferze europejskich budowli teatralnych. To Vincenzo Scamozzi, świeżo po wybudowaniu Teatro Olimpico w Vicenzy, zaprojektował w latach 1588-1590 teatr dworski dla księcia Vespasiano. Elegancki wygląd zewnętrzny ma dwa porządki: dolny, z oknami, portalami i asfaltowymi obramowaniami spoczywającymi na wysokim cokole, oraz górny, charakteryzujący się doryckimi pilastrami, niszami i oknami zwieńczonymi trójkątnymi i łukowatymi szczytami z owalnymi kielichami. Na fasadzie fasady znajduje się wielki napis ROMA QVANTA FVIT IPSA RVINA DOCET (same ruiny uczą nas, jak wielki był Rzym), motto znajdujące się na stronie tytułowej 2 z 7 książek o architekturze napisanych przez bolończyka Sebastiano Serio. Prostokątna sala podzielona jest na 2 kwadraty oddzielone krótkim prostokątnym orkiestronem: jeden zajęty przez scenę, drugi przez półokrągłą cavea. Innowacją jest tylne wejście zarezerwowane dla artystów (muzyków i aktorów), umożliwiające dostęp do garderoby. Na podwyższonej scenie znajdowała się stała scena zaprojektowana przez Scamozziego, która została zniszczona w drugiej połowie XVIII w. Przedstawia ona perspektywę miejską, ulicę wyłożoną budynkami szlacheckimi i mieszczańskimi. Poczucie głębi podkreślało nachylenie sceny i podwieszony sufit, sklepienie kolebkowe z plecionej trzciny rzecznej, stiukowe i pomalowane na niebiesko, nachylone nad samą sceną. Budynki na scenie wykonane były z drewna, stiuku i malowanego faux marmuru i faux kamienia. Freski po bokach sceny były częścią sceny i uzupełniały perspektywiczny widok Scamozziego. Z jednej strony rozpoznawalny jest warsztat cerusico-barbera. Z pierwotnego układu pozostała jedynie harmonijna loggia z posągowym zwieńczeniem przedstawiającym głównych bogów olimpijskich. Posągi bogów i eleganckie stiukowe listwy zostały wykonane przez weneckiego rzeźbiarza Bernardino Quadri według projektu Scamozziego. Monochromatycznie malowane figury na tylnej ścianie loggii przedstawiają rzymskich cesarzy. W niszach znajdują się 4 popiersia, przedstawiające boginię Cybele i trzech starożytnych kondotierów. Dwa duże freski ścienne przedstawiają łuki triumfalne w stylu antycznym, w centralnych łukach których otwierają się miejskie widoki. Po lewej stronie namalowany jest Piazza del Campidoglio, a po prawej Castel Sant'Angelo. Na zwieńczeniu łuku po prawej stronie widnieje dedykacja dla cesarza Rudolfa II Habsburga, który w 1577 roku wyniósł Wespazjana do rangi księcia. Freski biegnące po całym obwodzie pomieszczenia znajdującego się bezpośrednio pod dachem symulują loggię ożywioną przez muzyków, komików, damy i rycerzy ubranych według strojów z końca XVI w. Widoczne jest nawiązanie do stylu Paolo Veronese, zwłaszcza do fresków w Villa Barbaro w Maser. Budynek, ukończony w lutym 1590 roku, zainaugurowano obchodami karnawałowymi. Stabilny zespół teatralny, opłacany przez księcia pozostał w Sabbioneta aż do śmierci Vespasiano, po czym teatr, podobnie jak całe miasto, przeżywał długi okres upadku.