Дар берун аз шаҳраки ҳозираи Палацзоло Акреиде, дар самти Ното, як ганҷи воқеии археологӣ мавҷуд аст: Сантони. Ин комплекс маҷмӯи мукаммалтарин ва васеътарини рельефҳои муҷассамаест, ки ба парастиши Матере бахшида шудааст, ки ҷаҳони қадим ба мо мерос гузоштааст.Дар ин макон дувоздаҳ расми таъсирбахше, ки дар санг тарошида шудаанд, ҷойгир аст, ки даҳтои онҳо ҳамон як зани дар пеш нишастаро тасвир мекунанд, дар ҳоле ки дуи дигар саҳнаҳои мураккабтарро бо шумораи зиёди аломатҳо пешкаш мекунанд. Ин дувоздаҳ «Сантони» рельефҳои беназири баланд дар ҷаҳон мебошанд. Дар ҳар як намояндагӣ олиҳаи Кибела пайдо мешавад, ки дар тахт нишастааст, ки дар тан хитон, ҷомаи дароз ва химатсия дорад, ки аз як китф меафтад ва камарро то зонуҳо мепечонад. Вай дар сари китф ва синааш модиус ва мӯйҳои бофташуда дорад, дар дасти росташ патера ва дар дасти дигараш тимпанум, як навъ барабан дорад.Дар ду тарафи тахт ва ё дар саҳна ҳамеша як ё ду шер, ҳайвоноти муқаддас барои олиҳа ҳастанд. Аломатҳои хурде, ки дар паҳлӯи олиҳаи Кибел тасвир шудаанд, гоҳ дар боло ва гоҳе дар поён, худоёни хурд ё коҳинони олиҳаро ифода мекунанд. Дар муҷассамаи калонтарини маҷмаа, дуюм, Кибеле ба андозаи зинда тасвир шудааст, ки дар як тараф Гермес ва Марсия ва ду савора, Диоскурӣ, ки саҳнаро аз тарафи дигар мепӯшанд.Мутаасснфона, вазъияти хифзи мучассамахо аз сабаби вайронкорихои дехконе, ки аз ташрифи тез-тез хаста шудааст, бад аст. Бо вуҷуди ин, ҳатто агар хароб шуда бошад ҳам, ин рақамҳо ҷолибияти махсусро нигоҳ медоранд, ки шояд бо пешниҳоди ҷой ва сирре, ки парастиши олиҳа дар Палацзоло Акреидаро иҳота мекунад, тақвият дода шавад. Ба кавли олим Л.Бернабо Бреа, мучассамахо хам дар тасвир ва чи дар ичро, бешубха, ифодаи культ ва намояндагии халкй махорати нохамвор мебошанд.Тасаввур кардани ин пайкараҳо, ки имрӯз пажмурдаву фарсуда, рангоранг ва бо тоҷҳои биринҷӣ ё тиллоӣ, дастбандҳои арзишҳои гуногун (суроҳҳои дар паҳлӯи сару дастҳо сохташуда шаҳодат медиҳанд) ва дигар ороишҳо аз қабили матоъ ва гулчанбарҳо, дуб ё санавбар, хотира ва таклифи ин комплекси археологй дар ёди мехмонон бехамто мемонад. Парастиши Магна-Матер, як амали қадимии шарқӣ, дар асри IV пеш аз милод низ дар Сиракуз паҳн шудааст ва эҳтимол дорад, ки аз он ҷо ба Акрай паҳн шавад. Муҷассамаҳо ба асри 3 пеш аз милод тааллуқ доранд, ки ба ин маҷмааи ғайриоддии бостоншиносӣ боз ҳам зеботар ва қадимтар зам мекунанд.Santoni di Palazzolo Acreide як ганҷи ҳақиқиро муаррифӣ мекунад, ки ба мо имкон медиҳад, ки худро дар амалияи қадимии парастиши Магна Матер ғарқ кунем. Ин муҷассамаҳое, ки дар санг тарошида шудаанд, сарфи назар аз ҳолати имрӯзаи худ, ҷаззобияти беназире бахшида, аз гузаштаи дуру пурасрор шаҳодат медиҳанд.Меҳмонон метавонанд симои Сантониро, ки як вақтҳо бо тоҷҳо ва ороишҳои гаронбаҳо, зинда ва рангоранг оро дода шуда буданд, тасаввур кунанд. Тасвири онҳо дар бораи олиҳаи Кибел, ки бо ҷома ва рамзҳои равонаш дар дасташ нишастааст, моро ба замонҳо бармегардонад ва ба мо имкон медиҳад, ки шавқу садоқати пайравони ин дини қадимаро тасаввур кунем.Мутаассифона, вандализм ба ин муҷассамаҳо осеб расонидааст, аммо қудрати таҳрикдиҳандаи онҳо боқӣ мемонад. Рақамҳои шерҳо, дигар аломатҳои илоҳӣ ва ҷузъиёти дар санг кандакорӣшуда ба мо дар бораи гузаштаи ҷолиб ва парастиш, ки ба ҳаёт ва фарҳанги Палацзоло Акреиде таъсир расонидааст, нақл мекунанд.Ин макони бостоншиносӣ, ки ба асри 3 пеш аз милод тааллуқ дорад, шаҳодати фавқулоддаи анъанаи қадимаи динӣ ва сарвати фарҳангии Палацзоло Акреида мебошад. Боздид аз Сантонӣ як таҷрибаи нодирест, ки ба мо имкон медиҳад, ки бо таърихи бостонии шаҳр пайваст шавем ва аз маҳорати рассомони қадимие, ки ба ин муҷассамаҳои беназир ҳаёт бахшидаанд, ҳайрон шавем.
