Het Oor van Dionysus is een kunstmatige, trechtervormige grot, uitgegraven in de kalksteen, ongeveer 23 m hoog en 5 tot 11 m breed, met een bijzondere vorm, die vaag lijkt op een oorschelp, die 65 m diep is, met een ongewoon S-vormig verloop en kronkelende wanden die bovenaan samenkomen in een enkele scherpe boog. De grot heeft ook uitzonderlijke akoestische eigenschappen (geluiden worden tot 16 keer versterkt).Deze akoestische eigenschappen en de vorm brachten Michelangelo di Caravaggio, die Syracuse in 1608 bezocht in gezelschap van de Syracusaanse historicus Vincenzo Mirabella, ertoe de grot het Oor van Dionysius te noemen, waarmee hij de 16e-eeuwse legende kracht bijzette volgens welke de beroemde tiran Dionysius deze grot als gevangenis liet bouwen en zijn gevangenen erin opsloot om vanuit een opening van bovenaf de door de echo versterkte woorden te horen. In feite is het de moeite waard te weten dat de vorm van de grot, ook al gaat dit ten koste van de suggestie en de legende, gewoon te danken is aan het feit dat de opgraving van bovenaf begon, langs het bodemvlak van een meanderend aquaduct, en steeds dieper ging naarmate er een uitstekende kwaliteit rots werd gevonden. Als bewijs hiervan zijn de sporen van het gereedschap van de steenhouwers en, in horizontale richting, de loslatende vlakken van de gewonnen blokken duidelijk zichtbaar op de wanden.
