Βασιλική της Αγίας Μαρίας Σαλώμης και Αγία Σκάλα

Η εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Μαρία Σαλώμη, την προστάτιδα του Βερόλι, δεν απέχει πολύ από τον καθεδρικό ναό του Αγίου Αποστόλου Ανδρέα και βρίσκεται στο σημείο όπου βρέθηκαν τα λείψανα της ευσεβούς γυναίκας του Ευαγγελίου το 1209.

Σύμφωνα με την έκθεση που έστειλε στον Ιννοκέντιο Γ' ο Girardo, ηγούμενος του Casamari, το πτώμα βρέθηκε σε "locus arduus et aridusvaldedifficilis ad eundum, praecipitiis plenum et rupibus", κατόπιν υπόδειξης κάποιου Tommaso, θεματοφύλακα της εκκλησίας του San Pietro. Γύρω από τον τάφο χτίστηκε ένα ορατόριο, το οποίο μεταμορφώθηκε και διευρύνθηκε με την πάροδο του χρόνου. Το παλιό κτίριο καταστράφηκε στον σεισμό του 1350, αλλά ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε το 1492. Οι μεταγενέστερες ανακαινίσεις της πρόσοψης και του εσωτερικού της εκκλησίας ξεκίνησαν από τον επίσκοπο De Zauils στις αρχές της δεκαετίας του 1700 και ολοκληρώθηκαν το 1733 από τον επίσκοπο Tartagni, τον διάδοχό του. Το εσωτερικό χωρίζεται σε τρία πλατιά κλίτη, και στην κεντρική αψίδα υπάρχει μια ζωγραφική της Αγίας Σαλώμης από τον Cavaliere d'Arpino (Giuseppe Cesari, 1568-1640), ενώ οι μορφές των Αγίων Αποστόλων Ιωάννη του Ευαγγελιστή και Ιακώβου του Μεγάλου είναι σχεδόν σίγουρα έργο του τοπικού ζωγράφου Giuseppe Passeri. Στο πίσω μέρος του αριστερού κλίτους υπάρχουν τοιχογραφίες που χρονολογούνται από τον 13ο-14ο αιώνα- στα δεξιά του πρεσβυτερίου υπάρχει ένα μεγαλοπρεπές τρίπτυχο "Παναγία και Άγιοι", υπογεγραμμένο από τον D.F. Hispanus το 1561, το οποίο κοσμείται από επιχρυσωμένο και ζωγραφισμένο ξύλινο πλαίσιο. Δίπλα στο τρίπτυχο υπάρχει ένας μεγάλος πίνακας που αποδίδεται στον Francesco Solimena (1657-1747) και απεικονίζει τα διάφορα τάγματα των Φραγκισκανών και την Παναγία να παραδίδουν το "cingulum" τους, ένα σύμβολο της ένωσης. Οι τοιχογραφίες στον τρούλο αποδίδονται στον Giacinto Brandi (1623-1690), ενώ άλλες, που βρίσκονται στους τοίχους στα πλάγια της Αγίας Τράπεζας, σύμφωνα με τον A. Scaccia Scarafoni, είναι του ζωγράφου Frezzi, από την Πάρμα. Στο πρώτο παρεκκλήσι του αριστερού κλίτους, πάνω στην Αγία Τράπεζα φυλάσσεται ένας πίνακας του Sementi με την Αμωμη Σύλληψη. Στους πλευρικούς τοίχους, δεξιά και αριστερά, υπάρχουν δύο πίνακες με σκηνές από τα Πάθη, πιθανώς του Maratta (1625-1713), που αναπαλαιώθηκαν το 1922 από τον Γερμανό ζωγράφο Hasleker. Στο πρώτο και στο δεύτερο παρεκκλήσι κατά μήκος του δεξιού κλίτους υπάρχουν ένας Εσταυρωμένος του F. Trevisani (1656-1746) και μια Αποκαθήλωση του A. Cavallucci di Sermoneta (1752-1759) αντίστοιχα. Στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1700, στο δεύτερο παρεκκλήσι, ο επίσκοπος Tartagni έχτισε την Αγία Σκάλα, η οποία αποτελείται από δώδεκα σκαλοπάτια (το ενδέκατο περιέχει ένα θραύσμα του Τιμίου Σταυρού της Ιερουσαλήμ), όπου μπορεί να λάβει κανείς άφεση αμαρτιών, όπως παραχωρήθηκε από τον Πάπα Βενέδικτο ΙΔ'. Στο τρίτο παρεκκλήσι, μπορεί κανείς να θαυμάσει ένα ξύλινο άγαλμα της Αγίας Σαλώμης, από τη σχολή Μπερνίνι του 17ου αιώνα. Στο τελευταίο παρεκκλήσι του δεξιού κλίτους βρίσκεται το ταφικό μνημείο που η Laudazia De Minaldis το 1655 θέλησε να αφιερώσει στην κόρη της Francesca Antonia Leni, η οποία πέθανε όταν ήταν μόλις 15 ετών. Στην κορυφή, μέσα σε ένα τέλειο οβάλ, η προτομή του νεαρού κοριτσιού με τα λεπτεπίλεπτα χαρακτηριστικά και οι δύο χαριτωμένες πόρνες που κρατούν μια κουρτίνα με την αφιέρωση, καθιστούν ολόκληρο το μνημείο εκλεπτυσμένο και συγκινητικό- το χέρι του καλλιτέχνη μπόρεσε να ερμηνεύσει τη βαθιά αλλά συγκροτημένη θλίψη μιας μητέρας που ήθελε να θυμίσει στους μεταγενέστερους το πλάσμα της. Στην Εξομολόγηση, το μαυσωλείο που καλύπτεται με πολύτιμο μάρμαρο και χτίστηκε από τον επίσκοπο Tartagni το 1742, τα λείψανα της Αγίας Μαρίας Σαλώμης φυλάσσονται σήμερα κάτω από την Αγία Τράπεζα και μέσα σε μια επίχρυση λάρνακα. Εκατέρωθεν της Αγίας Τράπεζας, δύο άλλες λάρνακες κρατούν τα λείψανα των Αγίων Βλαΐζου και Δημητρίου, συντρόφων του Αγίου. Το ωδείο που βρίσκεται στον κάτω όροφο, το πρώτο κτίριο που κατασκευάστηκε στην περιοχή, μπορεί να επισκεφθεί κανείς κατεβαίνοντας μια σκάλα γύρω από τον κυκλικό πύργο. Δίπλα στα σκαλοπάτια είναι ακόμη ορατό ένα αρχαίο πηγάδι από το οποίο έπαιρναν νερό οι "FratresCustodes", που βρίσκονταν στο ορατόριο από το 1210. Κάτω από τον βωμό της κρύπτης, μπορεί κανείς να δει το ακριβές σημείο όπου φυλασσόταν το σώμα της Αγίας μέχρι το 1209- απέναντι βρίσκεται η μικρή πέτρινη λάρνακα όπου τοποθετήθηκαν τα οστά της μετά την εύρεσή τους, εδώ παρέμειναν μέχρι τον σεισμό του 1350 που κατέστρεψε το καπάκι. Έκτοτε, τα οστά μεταφέρθηκαν και φυλάσσονταν στο παρεκκλήσι του θησαυροφυλακίου του καθεδρικού ναού, όπου παρέμειναν για περίπου 400 χρόνια, όταν μεταφέρθηκαν και πάλι πανηγυρικά από τον επίσκοπο Tartagni στο παρεκκλήσι της Εξομολόγησης, με την ευκαιρία των εορτασμών της έβδομης εκατονταετηρίδας από την ανακάλυψη των ιερών λειψάνων (1209-1909). Απέναντι από τη Βασιλική της Αγίας Μαρίας Σαλώμης βρίσκεται το Σεμινάριο, το οποίο, από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, στεγάζει τη Biblioteca Giovardiana, μια από τις παλαιότερες δημόσιες βιβλιοθήκες της Ιταλίας.