Abdij van de Heilige Drie-eenheid en de Onvoltooide, een van de machtigste abdijen in het zuiden, gebouwd in de 5e eeuw op een Romeinse tempel, meerdere malen vergroot mede dankzij een schenking door de vader van Ugo dei Pagani (1078) en een favoriete plaats van Robert van Guiscard die er in 1081 het kruis van Constantijn bracht dat nooit is teruggevonden.Het belangrijke monumentale complex omvat een voorportaal (gastenverblijf), de vroeg-christelijke kerk en de onvoltooide kerk; in samenhang hiermee, buiten de rechterarm van het transept van de onvoltooide kerk, het oudste element, de vroeg-christelijke doopkapel.Het archeologisch onderzoek dat tijdens de restauratie werd uitgevoerd, maakte het mogelijk de verschillende bouwfasen van de oude kerk te reconstrueren. De elementen die aan het licht kwamen toonden het bestaan aan van een vroegchristelijke basiliek met drie schepen, verdeeld door zuilen, met een dwarsschip, een apsis en een kooromgang, voorafgegaan door een portiek (de narthex). De ingang van de vroeg-christelijke kerk is vandaag de dag nog duidelijk zichtbaar; de gaten van de muurlijsten van de deuren zijn namelijk op de vloer te zien. De vloer van de kerk, waarvan nog sporen te zien zijn, was in polychroom mozaïek in het schip, de kooromgang en de schola cantorum, terwijl hij in de zijbeuken in terracotta bakstenen was gelegd in een visgraatpatroon.De plattegrond van de basiliek, de mozaïekvloerversiering en de ontdekking van een munt van Tiberius II (578-582) in het gebied van de opgraving, dateren de oorsprong van het gebouw in een periode tussen de tweede helft van de 4e eeuw en de eerste helft van de 5e eeuw.De oorspronkelijke indeling onderging verschillende transformaties vanaf de 7e eeuw, tot de wederopbouw en uitbreiding door de Longobarden (10e eeuw) en de Noormannen (11e eeuw). Het was tijdens de Normandische periode dat het abdijcomplex het belangrijkst was; zozeer zelfs dat Robert Guiscard er in 1069 de overblijfselen van zijn broers, Drogone en William Popeye, liet overbrengen. Later werden ook Aberada, de eerste vrouw van Robert Guiscard, Willem, zijn jongere broer, en Guiscard zelf er begraven.Het gelukkige Normandische seizoen werd gevolgd door een periode van hernieuwde pracht en praal in de 12e eeuw, waardoor de Benedictijnen een grandioze uitbreiding van de oude kerk achter de apsis konden plannen. Deze nieuwe kerk bleef echter onvoltooid en is als zodanig de geschiedenis ingegaan, als een van de opmerkelijkste voorbeelden van volgroeide Romaanse bouwkunst in Zuid-Italië.Het Museum van het Territorium, ingericht in het gastenverblijf van de Abdij van de Allerheiligste Drie-eenheid, verzamelt kostbaar materiaal voor de studie en de kennis van het grondgebied van Venosa. Naast stenen vondsten van de oude abdij en een plastic model dat het gehele abdijcomplex reproduceert, toont het de resultaten van een lang en diepgaand onderzoek door de Directie van het Architectonisch en Landschappelijk Erfgoed van Basilicata in samenwerking met het Staatsarchief van Potenza.De verzamelde cartografische en documentaire documentatie heeft het mogelijk gemaakt het buiten stedelijk gebied van Venosa in de 18e eeuw te reconstrueren met de identificatie van oude boerderijen, molens, iazzi, fonteinen en belangrijke religieuze architectonische structuren.