Opactwo Trójcy Świętej i Niedokończone, jedno z najpotężniejszych opactw na południu, zbudowane w V wieku na rzymskiej świątyni, kilkakrotnie powiększane także dzięki darowiźnie ojca Ugo dei Pagani (1078) i ulubione miejsce Roberta z Guiscard, który w 1081 roku przywiózł tam nigdy nie odnaleziony krzyż Konstantyna.Ważny zespół zabytków obejmuje przedsionek (pensjonat), kościół wczesnochrześcijański i kościół niedokończony; w korelacji z nimi, poza prawym ramieniem transeptu kościoła niedokończonego, najstarszy element, wczesnochrześcijańskie baptysterium.Przeprowadzone w trakcie remontu badania archeologiczne pozwoliły na odtworzenie poszczególnych faz budowy starego kościoła. Wyłonione elementy ujawniły istnienie wczesnochrześcijańskiej bazyliki o trzech nawach, podzielonych filarami, z transeptem, absydą i ambulatorium, poprzedzonych portykiem (narteksem). Wejście do wczesnochrześcijańskiego kościoła jest jeszcze dziś wyraźnie widoczne; na posadzce widać bowiem otwory po listach ściennych drzwi. Posadzka kościoła, której ślady pozostały, była w nawie, deambulatorium i scholi cantorum z polichromowanej mozaiki, a w nawach bocznych z cegły terakotowej ułożonej w jodełkę.Plan bazyliki, mozaikowa dekoracja posadzki oraz odkrycie w rejonie wykopalisk monety Tyberiusza II (578-582), datują powstanie budowli na okres między drugą połową IV wieku a pierwszą połową V wieku.Pierwotna struktura przechodziła różne transformacje od VII wieku, aż do przebudowy i rozbudowy przez Longobardów (X wiek) i Normanów (XI wiek). To właśnie w okresie normańskim kompleks opactwa był najważniejszy; do tego stopnia, że Robert Guiscard kazał w 1069 roku przenieść tam szczątki swoich braci, Drogona i Williama Popeye. Później pochowano tam również Aberadę, pierwszą żonę Roberta Guiscarda, Williama, jego młodszego brata, oraz samego Guiscarda.Po szczęśliwym okresie normańskim nastąpił w XII wieku okres ponownej świetności, który pozwolił benedyktynom zaplanować okazałą rozbudowę starego kościoła za apsydą. Ten nowy kościół pozostał jednak niedokończony i jako taki przeszedł do historii, stanowiąc jeden z najznakomitszych przykładów dojrzałego romaństwa w południowych Włoszech.Muzeum Terytorium, utworzone w pomieszczeniach gościnnych Opactwa Najświętszej Trójcy, gromadzi cenne materiały do badania i poznania terytorium Venosa. Oprócz znalezisk kamiennych należących do starożytnego opactwa i plastikowego modelu odtwarzającego cały kompleks opactwa, muzeum prezentuje wyniki długich i szczegółowych badań przeprowadzonych przez Superintendencję Dziedzictwa Architektonicznego i Krajobrazowego Basilicata we współpracy z Archiwum Państwowym w Potenzy.Zebrana dokumentacja kartograficzna i dokumentacyjna pozwoliła na odtworzenie pozamiejskiego terytorium Venosy w XVIII wieku, z identyfikacją dawnych gospodarstw, młynów, iazzi, fontann i ważnych religijnych struktur architektonicznych.
